Terapia zajęciowa w opiece nad seniorami

Terapia zajęciowa dla seniora

Terapia zajęciowa na świecie stanowi istotną składową procesu leczenia i rehabilitacji osób starszych, chorych czy niesamodzielnych. W Polsce termin terapia zajęciowa zaczyna dopiero funkcjonować w świadomości społecznej . Przede wszystmi poprzez wdrażanie w ośrodkach opiekuńczych, czy nawet w ramach systemu opieki domowej. Terapia zajęciowa głównie realizowana jest na  Warsztatach Terapii Zajęciowej. Stosuje się ją w ośrodkach typu Środowiskowe Domy Samopomocy i Domach Pomocy Społecznej – zarówno tych, które oferują swoją opiekę w trybie dziennych jak i całodobowych, domach seniora, oddziałach szpitalnych, a także coraz częściej w prywatnych klinikach. Zauważamy również zapotrzebowanie na tego typu terapię w trakcie świadczenia usług opiekuńczych. Coraz częściej dochodzi do indywidualnych sesji terapeutycznych w domach u podopiecznych jako element wspierający jakość opieki nad osobami starszymi w ich domach.

Terapia zajęciowa dla seniora
Terapie zajęciowa dla seniora – zdjęcie umieszczono dzięki uprzejmości Flickr

Istota terapii zajęciowej

Terapia zajęciowa ma na celu uaktywnienie podopiecznego poprzez wykonywanie określonych czynności mających również charakter usprawniania zarówno psychicznego, jak i fizycznego. Może również służyć jako element przekwalifikowania zawodowego. Termin terapia zajęciowa w wolnym tłumaczeniu, to „terapia poprzez pracę” lub też „terapia sztuką”. Głównym celem terapii zajęciowej jest poprawa stanu zdrowia osoby starszej, chorej i niesamodzielnej poprzez ćwiczenia umysłowe i rehabilitację. Terapeuta zajęciowy posługuje się metodami wspierającymi, jakimi są między innymi: zaangażowanie podopiecznego w sztukę, ćwiczenia aktywizujące, konwersację czy samą pracę.

 Jak przekonują w swoim opracowaniu panie O. Svetkova, K. Svecena, P. Formankova pt. „Czy terapia zajęciowa jest istotna w procesie rehabilitacji?” celem terapii jest …”Osiągnięcie maksymalnego poziomu funkcjonowania pacjenta (podopiecznego uzup. autora) oraz optymalnej jakości jego życia”… 

Rola terapeuty zajęciowego

Wykwalifikowany terapeuta zajęciowy  jest osobą, której zadaniem jest dostrzec problemy i sytuacje, wymagające indywidualnego podejścia względem podopiecznego. To osoba, która stara się z wyczuciem i empatią wesprzeć osobę potrzebującą w procesie powrotu do zdrowia i uzyskania przez nią optymalnego poziomu funkcjonowania. Wiąże się to często z zastosowaniem wielu metod i technik. Bardzo często terapeuta zajęciowy pomaga w zaopatrzeniu podopiecznego w specjalistyczny sprzęt medyczny i ortopedyczny. Podpowie, w jaki sposób można wykorzystać sprzęt terapeutyczny dostępny na rynku, udzieli informacji, gdzie złożyć wniosek, lub skąd pozyskać dofinansowanie.

Studium przypadku

Pani Teresa lat 71. Mieszka sama i całkowicie samodzielnie stanowi o sobie we wszystkich kwestiach. Aktywna w rodzinie i poza nią. Jest uczestniczka zajęć Uniwersytetu Trzeciego Wieku. Malarka. Od dziecka boryka się z zaburzeniami funkcjonowania nerek. Stosuje specjalną dieta bez potraw smażonych, gdzie sól zastąpiono ziołami, a cukier wyeliminowano całkowicie. Dieta pomogła jej zminimalizować zaburzenia związane z chorobą.

Trzy lata temu zmarł mąż pani Teresy, którego bardzo kochała. Mąż w opinii pani Teresy był nie tylko jej opiekunem, ale serdecznym przyjacielem i powiernikiem. Kobieta bardzo odczuwa jego brak, często płacze i nadal silnie przeżywa jego odejście. Sytuacja ta bardzo osłabiła panią Teresę, a jej nerki odmówiła dalszej współpracy. Z dnia na dzień kobieta trafiła do szpitala, gdzie zostaje poddana dializom. Jej stan był ciężki, lecz stabilny. Pani Teresa opuściła szpital po miesięcznym pobycie w stanie całkowitej zależności od osób trzecich. Miała problemy z utrzymaniem się na nogach nawet przy całkowitym wsparciu. W tej sytuacji opieka spoczęła na rodzinie.

Bliscy pacjentki mieszkając poza miejscem jej zamieszkania, opiekują się panią Teresą, wspierając się wykwalifikowaną kadrą opiekunek osób starszych, które odwiedzają panią Teresę kilka razy dziennie. Po chwilowej radości z powrotu do domu, pojawia się u pani Teresy apatia, zmęczenie, zdenerwowanie, agresja, brak chęci do współpracy i smutek. Kobieta często leży patrząc w sufit lub oglądając telewizję. Jednakże w chwilach, kiedy pojawiają się bliscy, ożywia się, uśmiecha.

Mimo wsparcia wykwalifikowanej kadry opiekunek osób starszych, która odwiedzały panią Teresę regularnie, konieczna była także wizyta terapeuty zajęciowego. Terapeuta zajęciowy, który pojawił się w domu pani Teresy po zebraniu wywiadu z pacjentką oraz rodziną określił docelowe obszary współpracy.

Rozpoznanie terapeutyczne

  • do tej pory samodzielna pani Teresa, po powrocie ze szpitala czuje się źle z faktem, że we wszystkich czynnościach potrzebuje asysty, bądź całkowitego wyręczenia. Szczególnie trudna dla podopiecznej jest dbałość o higienę osobistą. Kobieta nie akceptuje pieluch i czuje się niekomfortowo w obecności innych osób, szczególnie podczas wykonywania zabiegów higienicznych i korzystania z toalety,
  • dodatkowo pani Teresa bardzo denerwuje się, kiedy ktoś obcy układa ubrania w jej szafach. Twierdzi, że wszystko zostaje poprzekładane w inne miejsca i nic nie będzie mogła znaleźć,
  • pacjentka nie radzi sobie z okresem żałoby, który trwa już ponad trzy lata,
  • pojawia się u niej apatia i zniechęcenie – wg. przekonań pani Teresy „nie czeka ją już nic dobrego”,
  • nie potrafi zaakceptować swojej całkowitej zależności od osób trzecich,

Docelowe obszary współpracy terapeuty z podopiecznym i opiekunami

  • Dostosowanie mieszkania – konsultacja z panią Teresą (i rodziną) jak można zmienić ustawienie mebli lub które z nich można wyeliminować, by w mieszkaniu pojawiła się przestrzeń na wózek inwalidzki (docelowo balkonik), tak by podopieczna mogła poruszać się po mieszkaniu jak najbardziej samodzielnie. Dodanie specjalnych uchwytów np. w toalecie, by wesprzeć samodzielność pani Teresy,
  • Wprowadzenie regularnych zajęć z biblioterapii – jako czynnika wspierającego w oswajaniu procesu żałoby, jak również w zaakceptowaniu własnej sytuacji życiowej,
  • wprowadzenie zajęć arte-terapeutycznych związanych z muzyką, sztukami plastycznymi, obcowaniem z przyrodą – świadomym poznawaniem jej od nowa by pomóc pani Teresie dostrzec także korzystne aspekty jej własnej sytuacji,
  • konsultacja z fizjoterapeutą, by wesprzeć samodzielność fizyczną p. Teresy

Okres współpracy z terapeutą

Praca terapeuty trwała 3 miesiące. Podczas zajęć, które odbywały się raz w tygodniu w miejscu zamieszkania pani Teresa słuchała śpiewu ptaków, relaksowała się przy muzyce. Muzyka była dobierana wg własnego uznania z proponowanych jej dziedzin. Podopieczna preferowała muzykę instrumentalną z fortepianem na pierwszym planie, razem z terapeutką spacerowały (p. Teresa siedziała w wózku inwalidzkim) po lesie, poznawały rodzaje drzew, zbierały liście, by wykonywać proste prace plastyczne. Był również czas rna proste zadania logiczne, które aktywizowały naszego podopiecznego.

 

Proste łamigłówki jako aktywizator funkcji poznawczych seniora
Proste łamigłówki dla seniora, osoby starszej – umieszczono dzięki uprzejmości Pixabay

Efekt współpracy z terapeutą

Dzięki wprowadzonej biblioterapii pani Teresa stopniowo zaczęła akceptować sytuację, w której się znalazła. Częściowo zaakceptowała już także pomoc osób trzecich (bliskich i opiekunów). Mieszkanie stało się funkcjonalniejsze i bardziej dostosowane do potrzeb pani Teresy. Teraz porusza się po nim najczęściej przy pomocy balkonika. Stąd też może m. in układać w szafach – co tak bardzo lubi, czy asystować w gotowaniu i stopniowo wracać do własnych ulubionych aktywności. Fizjoterapeuta znacząco wsparł samodzielność pacjentki poprzez ćwiczenia, które wykonuje. Jest silniejsza, stabilniejsza.

Kobieta zaczęła wykonywać samodzielnie makijaż, który kiedyś był dla niej bardzo ważny. Z pomocą terapeutki uporządkowała zdjęcia w rodzinnych albumach, których nie miała dotąd czasu uporządkować, wspominała piękne chwile, jednocześnie ucząc się akceptacji i skupienia na pozytywach chwili obecnej.

Pani Teresa wyjęła również z szafy swoje prace wykonane techniką pasteli i rozważa powrót do malarstwa.

Podsumowanie

Powyższy przykład doskonale ilustruje proces terapii zajęciowej indywidualnie dostosowany do potrzeb chorego. Choroba to nie tylko objawy fizyczne, ale także silnie zaburzona teraźniejszość pacjenta, podopiecznego opieki. Zdarza się bardzo często, że podopieczny opieki w obliczu trudnej choroby dokonuje całkowitej reorganizacji systemu wartości, które są, czy były dla niego bardzo ważne.

Rodzina, uczestnicząc bezpośrednio w tym procesie, często nie jest w stanie oddzielić emocjonalnego spojrzenia na bliskiego, który stanął przed tak trudną sytuacją. Skupia się ona głównie na zaopiekowaniu fizycznym chorym, podczas gdy pomocy potrzebuje również najgłębsza emocjonalna część podopiecznego. Nierzadko staje się on innym człowiekiem. Zmienia zwyczaje, sposób myślenia, spojrzenie na świat, dość często także neguje pomoc, zaprzecza jej zasadności.

Terapia zajęciowa jest procesem ściśle ukierunkowanym na podopiecznego. Dobierane cele i metody  mają za zadanie wesprzeć go w często nowej sytuacji, tak by wiódł szczęśliwe życie mimo pozornych ograniczeń czy zmian, jakie wniósł w jego życie przymusowy poniekąd proces choroby czy rehabilitacji.

Nie jest możliwe określenie przedziału wiekowego dla osób, do których kierowana jest terapia zajęciowa. Ten proces odpowiedni jest tak samo dla seniorów jak i młodych ludzi, a także dzieci. Każdy bowiem przeżywa w swoich najgłębszych obszarach emocjonalnych wiele silnych emocji, z którymi częstokroć samodzielnie nie może sobie poradzić.

jesiennie.pl w zakresie swoich usług oferuje współpracę z terapeutą zajęciowym.

Dodaj komentarz

Twój adres email nie zostanie opublikowany. Pola, których wypełnienie jest wymagane, są oznaczone symbolem *

® 2018 - 2019 - Wszelkie prawa zastrzeżone - jesiennie.pl